زیست پیام

سورفاکتانت :
سورفکتانت (surfactant) مخفف کلمات “Surface active agent “ می باشد . در تعریف ساده سورفاکتانت ماده ای است که هنگامی که به مقدار بسیار ناچیز استفاده می شود کشش سطحی آب را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد.
سورفکتانتها معمولا ترکیباتی آلی هستند که دارای گروههای هیدروفوبیک که نقش دم و دنباله را دارد و گروههای هیدروفیلیک که نقش سر را دارد می باشند بنابراین معمولا به طور ناچیز در آب و حلالهای آلی حل می شوند .

سورفکتانتها کشش سطحی آب را به وسیله جذب سطحی فصل مشترک هوا – آب کاهش می دهند همچنین باعث کاهش کشش فصل مشترک آب و روغن بوسیله جذب سطحی فصل مشترک مایع- مایع می شوند . تعداد زیادی ملکول سورفکتانت می توانند در توده محلول به هم وصل شده و تشکیل توده ای به نام micelle دهند.
به غلظتی که در آن این میسل ها شروع به تشکیل شدن می کنند غلظت بحرانی تشکیل micelle یا CMC گویند . وقتی میسل ها شروع به تشکیل شدن کردند دم انها تشکیل یک هسته مانند یک قطره روغن و سر یونی انها یک پوسته بیرونی می سازد که تماس مطلوب با آب را بهبود می بخشد.
سورفکتانتهای بدن (حاوی فسفولیپیدها، چربی های خنثی، اسیدهای چرب) که در ریه ترشح می شوند با کاهش کشش سطحی مانع آتلکتازی ریه ها و سهولت اتساع آلوئولها هنگام دم می شوند.
مسمومیت با مواد نفتی یا تولد زودرس جنین با فقدان سورفکتانت و آتلکتازی همراه است.
از هفته 33 سورفاکتانت در ریه جنین شروع به ساخت می کند . بنابراین اگر از این هفته به بعد کودک بدنیا بیاید مشکل کمتری از نظر تنفسی خواهد داشت .
پس از تولد ، علی رغم فشاری که از طرف سطح مشترک بافت – هوا در داخل کیسه های انتهایی ریه اعمال می شود ، این کیسه ها باید اتساع خود را حفظ کنند ؛ سورفکتانت مانع روی هم خوابیدن کیسه ها می شود. بیش از 40 نوع سلول در ریه وجود دارند، اما ساخت سورفکتانت به طور اختصاصی در پنوموسیتهای نوع دو که آلوئول ها را مفروش می کنند، صورت می گیرد. سلول های نوع دو با اجسام مولتی وزیکولر که اجسام لاملار یا تیغه ای  (lamellar bodies)   را تولید می کنند ، مشخص می شوند.
در اجسام لاملار ، قطعات لازم برای تشکیل سورفکتانت به هم می پیوندند.
در اواخر زندگی جنینی ، زمانی که آلوئول با سطح مشترک (( آب – بافت )) مشخص می شود ، اجسام لاملار کامل از ریه ترشح می شوند و در طی حرکات تنفس مانند جنین، ( یعنی تنفس جنین ) به داخل مایع آمنیون ریخته می شوند.
 در هنگام تولد و با اولین تنفس ، در الوئول های ریه سطح مشترک (( هوا – بافت )) به وجود می آید. سورفکتانت از اجسام لاملار خارج می شود و سپس برای مفروش کردن آلوئول گسترش می یابد تا مانع روی هم خوابیدن آلوئول در هنگام بازدم شود.